Paraire Whaanga 10. Te Rongonui o te Marae

Koinei te marae e mau pono ana ki te whakapono. Koia te tino marae rongonui o ngā hapū nei; a Ngāi Tama, a Ngāi Tārewa, Ngāi Tū ki te Mahanga, Ngāi Tū ki Kaiuku, Ngāi Tū ki Tuahuru, me Te Rākato. Ko ēnei ngā whānau hapū i tēnei taha o te awa o Whāngawehi. Nō muri mai ka moemoe rātou ki a rātou ā ka uru mai a Hikairo. Nō muri hoki ka tikina atu a Iraia Maru te ingoa o tō tātou kuia rongonui a Rongomaiwahine ka haria ki tēnei taha o Whāngawehi hei hāmara¤ mō ngā hapū e kōrero ake nei.

Ko ēnei hapū ko ēnei e pā ana ki tēnei marae. Ko te ahi kā¤, ko Ngāi Tama engari he uri katoa nō¤ Ngāi Tārewa, Ngāi Tū, Ngāi Te Rākato me Ngāti Hikairo.
He marae - ka mutu ngā huihuinga ngā pakanga rānei e pā ana ki te whānau, hapū, iwi rānei. Ka mutu mai, ka huihui ki Kaiuku. Kei reira rātou, i reira rātou e kōrerotia e whakawānangatia i ngā kaupapa, ngā take nui kātahi ka haramai¤ rātou ki Ruawharo ki te tuku whakamoemiti, whakawhētai, kia pai hoki te haere o ngā take me ngā tono a iwi, a whānau, a hapū.

I ēnei rā, kua kore rā erā tū mahi. Kua ngarongaro ēra āhuatanga i tēnei whakatipuranga. Ehara nō rātou te hē, nō te āhuatanga o tēnei ao. He ao teretere, he ao rere. Ē kore rātou e taea kia tau te kupu e āta whitiwhiti kōrero, whai kōrero rānei koi¤ te tai rā, koi te tai pō, ā, kia puta ake kia puta mai he māramatanga e mōhio ai rātou e hoe ana te waka ki whea¤.

I ngā mahi o tēnei o o tātou marae, koinei ko Ngāi Tama he ahi kā. Ehara nōna, he ahi kā nō rātou nō ngā hapū nei e kōrero ake nei ahau: Ngāi Tū, Ngāi Te Rākato, Ngāti Hikairo, Ngāi Tārewa, i raro i te hāmara o Rongomaiwahine. Koia rā i tōku koro i ērā wā o mua ko ia te tīpuna kuia rongonui ka tapaina¤ e rātou he hato¤, he hato mo te hapū, he kaitieki¤, he manaaki tangata.
Nō reira, i ngā mahi katoa i tū ai i Ruawharo ko ngā mahi i roto i te kāwanatanga arā i a Ratana mā. Koia hoki tētahi o ā tātou tāngata i roto i te Whare-mīere¤ arā ko Tiaki Ōmana [Jacky Ormond], ka haramai hoki a Rātana ki konei ki Ruawharo me āna huihui nui ka tae mai ki konei, ka poke¤ mai ngā hapū, ngā iwi katoa ki konei ki Ruawharo ki te whakarongo ki āna kōrero. Arā he kimi pōti hoki i tērā. I kaha hoki rātou ki tērā, a Eruera, a Whetu Tirikātene. He nui ngā mea i haramai ki konei ki te tono.