Te Reo Kanikani o Poutama - kaupapa

Maata Hurinui 07. Ngā Kanikani

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 16:24:48 -0600

Ngā mahi o Ruawharo.. mahi whāriki. He nui rawa¤ atu ngā wāhine o taua tau. I taua tau. Ngā wahine o Wai-kokopū hoki mai ki Ōpoutama, ka haere tonu atu ki Mokotahi – tērā wāhi mātou.

Tieki¤ Ormana, me ngā ... te kuia, Hazel Joe, ngā Nugents mārena ki ētahi [o ngā] whānau from home ngā Rarere's. Engari ko mātou haere.. ngā whānau o tērā wā ... haere ki te kura o Ōpoutama.

pānui tonu

Maata Hurinui 06. Te Mārena

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 15:57:46 -0600

Ka mārena au i konei. Mārena ki Ruawharo.

Ka haere au me taku tāne. Ka mahi ia i runga i te wāpu ki Nepia. Ko tērā wā ka tae atu māua tahi... tiki he whare. Mō māua tahi me ngā .. ōku tamariki. E whā āku tamariki, e toru ngā tāne, kotahi te wahine.

pānui tonu

Paraire Whaanga 23. Te Hopu “Spotties”

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 13:05:05 -0600

Ā, i ngā, ērā anō mō ngā wahine nei o te kāinga nei o Ngāi Tama. E haere ana ki te hī ika. Ka eke katoa, rātou katoa, kāore e noho tētahi ki te kāinga. Ka mahi ō rātou nei... rākau nei me te mātau o runga. E haere ki te hopu 'spotties'.

pānui tonu

Paraire Whaanga 22. Te Mahi Pāra

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 13:03:06 -0600

Ngā mahi iho to[n]u nei, i ngā marama makariri kua haere mai te hōtoke arā kua haere mātou ki te kimi pāra¤. Koirā¤ te tino ika, [oh] he reka. Te roa hoki tērā ika.

Ka rongo koe, papaki¤ ana i tahakī¤, arā kua oma koe, kei tae ōu whanaunga mua i a koe, arā me tere tou koe ki te haere ki te tiki. Arā, ka riro mai koe tētahi, ka karo¤ mai tōna karu, ka maka¤ atu ki te moana, kāore e roa, kua hoki mai... kua tae mai tōna hoa ki uta. Kaua koe e tere te hoki mai ki te kāinga kotahi te pāra – me maka tōna karu ki te moana ana, me whanga¤ mō tōna hoa, aianō kua puta mai.

pānui tonu

Paraire Whaanga 20. Ngā Mahi Tākaro

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 12:59:08 -0600

I ngā painga ki ngā mahi tākaro, i tīmata mai i konei i te marae o Ruawharo. Ahakoa te tākoro, he tīma toa kei konei. Ka whakatū e mātou he tīma hockey, he whutupōro, netipōro, ā, ngā mahi tākaro katoa. Ē! Tino toa ana mātou! He nui ngā winitanga atu tō mātou whānau.

pānui tonu

Paraire Whaanga 16. Ngā Mahi i Konei

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 12:49:49 -0600

Nō reira, ēnei tōpito kōrero i ōku wā e whakatipu ana i te wā kāinga nei, i Ō‑poutama, he nui rā ngā mahi - e kore rā te rā e kore e mahi.

Ahakoa he mahi porohīanga¤ he haere ki rō ngahere piki runga ngā hiwi nei i runga hōiho te haere ki te tiki kai. Ō mātou mahi i ērā wā, kāore ko te haere noa iho.

pānui tonu

Paraire Whaanga 13. Te Mahi Kai

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 05:34:34 -0600

Nō reira te pai hoki o tēnei marae kei konei ngā rawa¤, ngā ahuwhenua¤. I ērā ngā wā o mua he nui ngā māra kai i konei. Whakatipu ai ngā koroua, ngā kuia. Tētahi koroua, ko Ruka Rarere, koia te tino koroua nei, i a ia ngā māra taro nei. (Māna tōu e tau) ka rongo koe i te reka, engari kāore e tino reka tērā kai ki ahau.

pānui tonu

Paraire Whaanga 11. Te Noho ki te Upoko-o-tataramoa

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 05:24:35 -0600

Ka hoki anō ki te wā i eke mātou ki tātahi¤, ki te wāhi e kīa rā e mātou, ko te Upoko-o-tātaramoa.

I reira mātou e noho ai, e pakanga ana arā mō te whenua arā te toi karanga ki ngā mahi ā tauiwi ki a mātou. I haere mātou ki reira ki te whakatūtū puehu, kirikiri, hei whakapuritia tērā o ngā toenga whenua. Ka roa tō mātou ki reira me ngā tamariki, ka puta mai hoki ngā ratarata, ngā tangata rongonui, kua tae hoki ki te wā pōti¤. Ka haramai¤ rātou ki kōrā.

pānui tonu

Paraire Whaanga 10. Te Rongonui o te Marae

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 05:21:26 -0600

Koinei te marae e mau pono ana ki te whakapono. Koia te tino marae rongonui o ngā hapū nei; a Ngāi Tama, a Ngāi Tārewa, Ngāi Tū ki te Mahanga, Ngāi Tū ki Kaiuku, Ngāi Tū ki Tuahuru, me Te Rākato. Ko ēnei ngā whānau hapū i tēnei taha o te awa o Whāngawehi. Nō muri mai ka moemoe rātou ki a rātou ā ka uru mai a Hikairo. Nō muri hoki ka tikina atu a Iraia Maru te ingoa o tō tātou kuia rongonui a Rongomaiwahine ka haria ki tēnei taha o Whāngawehi hei hāmara¤ mō ngā hapū e kōrero ake nei.

pānui tonu

Paraire Whaanga 09. Te Tūwhera o Ruawharo

Te Reo Kanikani — Mon, 17 Apr 2006 05:19:20 -0600

I te wā i tūwhera ana te whare e Apirana Ngata, ka puta e ia tētahi o ōna kōrero ki te hapū ki a Ngāi Tama. E pōhēhē a ia, e hara mai ia ki te tūwhera i tētahi whare ātaahua nei, anā tōna taetanga¤ mai, e hika¤, kāre¤ he whakairo, kāre he aha.... kātahi tōna kōrero mai, "e hoa mā, e rite tonu te whare nei ki te tēpara¤ nei, he whare tieki¤ kararehe."

pānui tonu