Ngā mahi iho to[n]u nei, i ngā marama makariri kua haere mai te hōtoke arā kua haere mātou ki te kimi pāra¤. Koirā¤ te tino ika, [oh] he reka. Te roa hoki tērā ika.

Ka rongo koe, papaki¤ ana i tahakī¤, arā kua oma koe, kei tae ōu whanaunga mua i a koe, arā me tere tou koe ki te haere ki te tiki. Arā, ka riro mai koe tētahi, ka karo¤ mai tōna karu, ka maka¤ atu ki te moana, kāore e roa, kua hoki mai... kua tae mai tōna hoa ki uta. Kaua koe e tere te hoki mai ki te kāinga kotahi te pāra – me maka tōna karu ki te moana ana, me whanga¤ mō tōna hoa, aianō kua puta mai.

Nō reira, i āu mātou mate katoa, e pā ana mātou ki te mate... he nui ō mātou tohunga wahine – Pare Rārere tetahi. I ā au anō tētahi mate i tētahi rangi rā, ko, tōku korokoro mate puku¤. Ka haere taku whaea kie te kuia nei a Pare, te kuia nō Ruka Rarere. Ka puta māua nei i te whare nei, ka piki noa, i te huarahi, ā, kua tae mai te kuia rā. Ā, whātoro mai he rākau mānuka whakakoikoingia. I kōnā e wawana¤, e tangi ana tōku waha hāmama¤ ana. Āna karo¤ mai rā, ā, kua pai a Randy!

I ōku rā i waenganui i te whānau hapū, tātou hoki, he nui ngā kārangatanga nui, e hono nei tātou ki ngā iwi katoa. Kāore e taea ki te ōkati-ā-waho ngā iwi, ngā whānau kei tērā taha o te awa o Ngā Nuhaka, ā me te Whare-rātā, ā, Whare-ongaonga he whanaunga, he uri katoa, i eke mai rātou i tērā o ō tātou tīpuna a Kahungunu, a Rongomaiwahine. Engari ko te kōrero o te wā kāinga – i moe a Rongomaiwahine i a Kahungunu ka mania¤ te motu.

Nō reira, tēnei rā ētahi o ngā tōpito kōrero, ka tae mai hoki te tono ā iwi mō tātou reo, ā ka whakatū tētahi whare kohanga reo. Ko ngā kuia kaha i taua wā ko Ngāwini Kereru, rātou mā a Sally Tui. Ka nui tō rātou kaha ana ki te akoako, ki te tohutohu ō tātou mokopuna me ngā tamariki ki te mau tō tātou reo.

Ka mihi anō ki ō mātou pākehā – mai rā anō ō rātou tautoko mai, manaaki i te hapū o Ngāi Tama.

Tētahi whānau... ko Hori Foster, ko ia te tino Pākehā [aroha mai], i a ia te tino aroha. Ee kōrero nei tātou te mea nui ko te aroha, koinei te āhuatanga o tēnei Pākehā me tōna hoa wahine a Jesse. Ka manaaki, awhi i te whānau te hapū. Ka utaina ki runga i a ia te honore o te hapū o Ngāi Tama e uru mai George rāua ko tōna wahine me tōna whānau ki roto i te hapū o Ngāi Tama. A te matenga o tērā tokorua, arā ka mau ki tērā o tātou urupā, Te Ruawharawhara. Tō mātou tino mīharo nui ki a ia tono mātou me tāpuke¤ a ia i roto i tō tātou urupā. He honoretanga mō tērā Pākehā pai ki a mātou.

Ka hoki anō ki te wā i eke mātou ki tātahi¤, ki te wāhi e kīa rā e mātou, ko te Upoko-o-tātaramoa.

I reira mātou e noho ai, e pakanga ana arā mō te whenua arā te toi karanga ki ngā mahi ā tauiwi ki a mātou. I haere mātou ki reira ki te whakatūtū puehu, kirikiri, hei whakapuritia tērā o ngā toenga whenua. Ka roa tō mātou ki reira me ngā tamariki, ka puta mai hoki ngā ratarata, ngā tangata rongonui, kua tae hoki ki te wā pōti¤. Ka haramai¤ rātou ki kōrā.

Koinei te marae e mau pono ana ki te whakapono. Koia te tino marae rongonui o ngā hapū nei; a Ngāi Tama, a Ngāi Tārewa, Ngāi Tū ki te Mahanga, Ngāi Tū ki Kaiuku, Ngāi Tū ki Tuahuru, me Te Rākato. Ko ēnei ngā whānau hapū i tēnei taha o te awa o Whāngawehi. Nō muri mai ka moemoe rātou ki a rātou ā ka uru mai a Hikairo. Nō muri hoki ka tikina atu a Iraia Maru te ingoa o tō tātou kuia rongonui a Rongomaiwahine ka haria ki tēnei taha o Whāngawehi hei hāmara¤ mō ngā hapū e kōrero ake nei.

Ka puta ai ngā kōrero mō te tīpuna, a Ruawharo ko ia te tino tohunga rongonui i runga i te waka o Tākitimu. Nāna nei i haria mai ngā mauri i Hawaiki i Rangiātea ki konei.

E kōrero mai ai rātou i ngā kōrero mōna i ngā wāhi i tanu¤ ai ngā mauri i haria mai ki konei.

Ka huri anō ki tērā o ō tātou marae, marae kāinga ko Ruawharo nā tērā tīpuna kuia a Te Rina Kuia Whaanga, nā rātou mā, e tīmata mai te whakaaro me whakatū he whare ki tērā tīpuna. Nā te mea i tērā wā i wera ai te whare o Ruawharo i Oraka. Ko te Wai Toa.

Tāku koroua - rātou mahi tohutohu i au nei i ngā tikanga me ngā kawa e pā ana ki a tātou katoa.
Ko ētahi o rātou ko Paihau – Paihau Wairau he koroua he tangata poropiti he matakite koirā¤ te āhuatanga o tērā koroua. Me te kuia hoki tēnei, ko te kuia tuatahi, tuarua ko tēnei.